Kurumsal kimlik fontu sayfanın görünümünü belirler ama tarayıcının en geç keşfettiği kaynaklardan biridir. Tarayıcı önce HTML’i, sonra CSS’i indirir; fontu ancak CSS’te onu kullanan bir metin bulduğunu anladığında ister. Başlık o ana kadar ya görünmez ya da yanlış fontla çizilir. Bu rehber barındırma, dosya formatı, Türkçe karakterleri koruyan alt küme, font-display, preload ve yedek font eşlemesini kurumsal sitelerde LCP ve CLS’yi düzeltmek isteyen geliştiriciler için kod örnekleriyle anlatıyor.
Fontlar performansı nasıl etkiler
Fontlar iki metriği doğrudan etkiler. Birincisi LCP’dir: ilk ekrandaki en büyük öğe bir başlık veya paragrafsa ve font gelene kadar metin görünmez tutuluyorsa, LCP font indirme süresine bağlanır. İkincisi CLS’dir: metin önce yedek fontla çizilip ardından web fontuyla değiştirildiğinde, iki font arasındaki genişlik ve satır yüksekliği farkı satır kırılımlarını değiştirir ve altındaki içerik kayar. Tek dosya, iki metrik.
Tarayıcıların font yükleme davranışında iki durum görülür:
- FOIT (görünmez metin): Font gelene kadar metin çizilmez. Kullanıcı boş alan görür; LCP gecikir.
- FOUT (stilsiz metin): Metin yedek fontla hemen çizilir, font gelince değişir. İçerik erken görünür ama kayma riski vardır.
Amaç ikisinden birini seçmek değil. Font dosyasını mümkün olduğunca erken ve küçük indirmek, kaçınılmaz değişimi de gözle fark edilmez hale getirmek. Diğer metriklerle birlikte genel bakış için web sitesi hızlandırma rehberine başvurabilirsiniz.
Barındırma seçenekleri karşılaştırması
Kurumsal sitelerde fontlar genellikle üç yoldan biriyle sunulur. Seçimi yalnız hıza göre değil, lisans ve kişisel veri açısından da yapın.
| Seçenek | Avantaj | Sınırlama |
|---|---|---|
| Google Fonts CDN | Kurulumu kolay, otomatik alt küme ve WOFF2 | Ek alan adına bağlantı; ziyaretçi IP adresi üçüncü tarafa gider |
| Kendi sunucunda barındırma | Aynı bağlantı üzerinden sunum, tam kontrol, önbellek sizin elinizde | Alt küme, güncelleme ve başlıkları siz yönetirsiniz |
| Ticari font servisi (ör. Adobe Fonts) | Lisans servis üzerinden yönetilir | Ek betik veya CSS isteği; kendi barındırmaya genellikle izin verilmez |
Eskiden ortak CDN’in avantajı, kullanıcının fontu başka bir sitede zaten indirmiş olmasıydı. Güncel tarayıcılar HTTP önbelleğini üst düzey siteye göre bölümlediği (cache partitioning) için bu avantaj artık yok. Ayrıca ziyaretçinin IP adresinin yurt dışındaki bir sağlayıcıya aktarılması KVKK açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. Bu iki neden birlikte, çoğu kurumsal sitede kendi sunucuda barındırmayı varsayılan tercih yapar. Ticari fontlarda web lisansının kendi barındırmaya, sayfa görüntüleme sayısına ve alan adlarına ilişkin koşullarını kontrol edin. Lisans dosyası, font dosyası kadar önemlidir.
WOFF2, değişken font ve alt küme
Web için tek format yeterli: WOFF2. Brotli tabanlı sıkıştırma kullanır ve tüm güncel tarayıcılar destekler. TTF, EOT veya SVG font yedeklerini artık sunmanıza gerek yok; eski temalarda bu yedeklerin hâlâ @font-face içinde durduğunu sık görürüz, temizleyin.
Değişken font mu, statik dosyalar mı?
Değişken (variable) font, ağırlık gibi eksenleri tek dosyada taşır. Sitede dört veya daha fazla ağırlık kullanılıyorsa tek değişken dosya, dört statik dosyadan genellikle daha az toplam bayt ve daha az istek demektir. Yalnız iki ağırlık kullanılıyorsa iki statik dosya daha küçük olabilir. Tahmin etmeyin, ölçün: iki seçeneğin WOFF2 boyutlarını kendi alt kümenizle ürettikten sonra karşılaştırın.
Türkçe için alt küme
Bir font dosyası binlerce glif içerebilir. Siteniz yalnız Türkçe ve İngilizce içerik yayınlıyorsa kiril, Yunan veya Vietnam karakterlerine ihtiyacınız yok. Tuzak şu: Türkçe harfler iki farklı Unicode bloğuna dağılır. ç, ö, ü Latin-1’de; ğ, ı, İ, ş Latin Extended-A’dadır. Yalnız “latin” alt kümesini seçen hazır paketlerde ğ ve ş yedek fontla çizilir ve başlıkta harfler birbirine uymaz. Sahada en sık gördüğümüz font hatası budur. fonttools paketindeki pyftsubset ile kendi alt kümenizi üretebilirsiniz (WOFF2 çıktısı için brotli Python modülü gerekir):
pip install fonttools brotli
pyftsubset KurumsalSans-Variable.ttf \
--unicodes="U+0000-00FF,U+011E-011F,U+0130-0131,U+015E-015F,U+2000-206F,U+20AC,U+20BA" \
--layout-features='*' \
--flavor=woff2 \
--output-file=kurumsalsans-tr.woff2
U+2000-206F aralığı Türkçe tipografide kullanılan ’ “ ” işaretlerini ve tireleri kapsar; U+20BA Türk lirası, U+20AC avro işaretidir. --layout-features='*' ligatür ve kerning gibi OpenType özelliklerini korur. Alt kümeyi oluşturduktan sonra sitedeki gerçek içerikle (form etiketleri, menüler, tablo başlıkları) görsel kontrol yapın; büyük harfli “İ” ve “Ş” içeren bir menü öğesi iyi bir test noktasıdır.
@font-face {
font-family: "Kurumsal Sans";
src: url("/fonts/kurumsalsans-tr.woff2") format("woff2");
font-weight: 300 800; /* değişken fontun desteklediği aralık */
font-style: normal;
font-display: swap;
unicode-range: U+0000-00FF, U+011E-011F, U+0130-0131, U+015E-015F,
U+2000-206F, U+20AC, U+20BA;
}
unicode-range, tarayıcıya bu dosyanın hangi karakterler için gerekli olduğunu söyler; sayfada bu aralıkta karakter yoksa dosya hiç indirilmez. Çok dilli sitelerde dil başına ayrı dosya ve ayrı unicode-range tanımlarsanız her ziyaretçi yalnız ihtiyacı olan glifleri indirir.
font-display değerleri
font-display, font gelmeden önce ve geldikten sonra tarayıcının ne yapacağını belirler. Davranış iki döneme ayrılır: “block” döneminde metin görünmez çizilir, “swap” döneminde yedek fontla görünür ve font gelirse değiştirilir.
| Değer | Block dönemi | Swap dönemi | Uygun kullanım |
|---|---|---|---|
| auto | Tarayıcıya bırakılır | Tarayıcıya bırakılır | Önerilmez |
| block | Kısa (spesifikasyon önerisi ~3 sn) | Sınırsız | İkon fontları |
| swap | Çok kısa | Sınırsız | Marka başlıkları, gövde metni |
| fallback | Çok kısa | Kısa (~3 sn) | Gövde metni, kayma hassas sayfalar |
| optional | Çok kısa | Yok | CLS’nin kritik olduğu, fontun “olsa iyi” olduğu durumlar |
optional ile font ilk ziyarette zamanında gelmezse o sayfa görüntülemesinde hiç kullanılmaz, ancak indirilip önbelleğe alınır; sonraki sayfada kullanılır. Bu, CLS’yi pratikte sıfırlar ama ilk ziyarette marka tutarlılığından ödün verir. Kurumsal sitelerde dengeli tercih, başlık ve gövde için swap artı aşağıda anlatılan yedek font eşlemesidir. Swap tek başına yetmez.
Preload ve öncelik
Font dosyası CSS’in içinde tanımlandığı için tarayıcı onu geç keşfeder. Preload bu keşfi HTML ayrıştırma anına çeker:
<link rel="preload" href="/fonts/kurumsalsans-tr.woff2"
as="font" type="font/woff2" crossorigin>
crossorigin özniteliği, font aynı alan adından sunulsa bile zorunludur. Fontlar CORS modunda istendiği için bu öznitelik olmadan yapılan preload eşleşmez; tarayıcı dosyayı iki kez indirir ve konsolda kullanılmayan preload uyarısı çıkar. Konsolda ilk bakılacak yer de bu uyarıdır. Preload’daki URL’nin @font-face içindeki URL ile karakteri karakterine aynı olması gerekir. Sürüm parametresi farkı bile ayrı istek doğurur.
Preload’ı yalnız ilk ekranda kullanılan bir veya iki dosyayla sınırlayın. Font dosyaları ayrı bir alan adından geliyorsa en azından <link rel="preconnect" href="https://fonts.example.com" crossorigin> ile bağlantıyı önceden kurun. Font dosyaları değişmeyen URL’lerle sunulduğu için uzun süreli önbellek başlığı alır; ayrıntı için Cache-Control başlıkları rehberine bakın.
Yedek font eşleme ile CLS azaltma
Font değişimi sırasındaki kaymanın kaynağı, yedek fontun (ör. Arial) web fontundan farklı genişlik ve dikey metriklere sahip olmasıdır. CSS Fonts Module Level 5 taslağında tanımlanan size-adjust, ascent-override, descent-override ve line-gap-override tanımlayıcıları, yerel bir sistem fontunu web fontunun ölçülerine yaklaştırmanızı sağlar:
/* Örnek değerler: kendi fontunuz için araçla hesaplayın */
@font-face {
font-family: "Kurumsal Sans Yedek";
src: local("Arial");
size-adjust: 104%;
ascent-override: 92%;
descent-override: 24%;
line-gap-override: 0%;
}
body {
font-family: "Kurumsal Sans", "Kurumsal Sans Yedek", Arial, sans-serif;
}
Yukarıdaki yüzdeler yalnız sözdizimini göstermek için. Doğru değerler fontun kendi metrik tablolarından hesaplanır; Capsize ve Fontaine gibi açık kaynak araçlar ya da Next.js’in next/font modülü bu hesabı otomatik yapar. Sonucu doğrulamak için fontu geçici olarak engelleyin (DevTools Network panelinde istek engelleme) ve iki görünümü üst üste karşılaştırın. Satır kırılımları aynı yerde oluyorsa eşleme tamamdır.
Uygulama kontrol listesi
Değişikliği canlıya almadan önce bu listeyi sırayla geçin:
- Sitede gerçekte kullanılan aile, ağırlık ve stil kombinasyonları listelendi; kullanılmayanlar kaldırıldı.
- Fontlar WOFF2 olarak, kendi alan adından ve Türkçe karakterleri içeren alt kümeyle sunuluyor.
- Her
@font-facetanımındafont-displayveunicode-rangevar. - İlk ekran için en fazla iki dosya
crossoriginile preload ediliyor ve URL’ler birebir aynı. - Yedek font metrik eşlemesi yapıldı, font engellenerek görsel karşılaştırma yapıldı.
- Font dosyaları uzun süreli önbellek başlığıyla, değişiklikte yeni dosya adıyla yayınlanıyor.
- Lighthouse ve saha verisinde LCP öğesi ile CLS kaynakları değişiklik öncesi ve sonrası karşılaştırıldı.
Font ve görsel katmanı genellikle birlikte ele alınır; görsellerin format ve boyut optimizasyonu için AVIF ve WebP rehberine göz atabilirsiniz. Kurumsal sitenizde font, görsel ve betik katmanlarını tek bir performans planı içinde ele almak isterseniz web performansı ve Core Web Vitals hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Başvuru kaynakları: W3C CSS Fonts Module Level 4 (font-display, unicode-range), metrik geçersiz kılma tanımlayıcıları için CSS Fonts Module Level 5 ve W3C WOFF File Format 2.0.
Sık sorulan sorular
Google Fonts’u kendi sunucumda barındırmak her zaman daha mı hızlı?
Çoğu durumda evet. Ek alan adı için DNS, TCP ve TLS bağlantısı kurulmaz; tarayıcılar önbelleği siteler arası bölümlediği için başka sitede indirilmiş fontu yeniden kullanma avantajı da artık yoktur. Ancak doğru unicode-range alt kümesini, WOFF2 sıkıştırmasını ve uzun süreli önbellek başlıklarını kendi barındırmanızda sizin kurmanız gerekir; bunlar eksikse kazanım kaybolur.
font-display: swap CLS’yi artırır mı?
Artırabilir. swap metni önce yedek fontla gösterir ve web fontu gelince değiştirir; iki font arasında metrik farkı varsa satır uzunlukları ve yükseklikler değişir, bu da düzen kayması olarak ölçülür. Çaresi, yedek font için size-adjust ve ascent-override gibi tanımlayıcılarla metrik eşleştirmesi yapmaktır.
Türkçe karakterler için hangi alt küme gerekir?
ç, ö ve ü Latin-1 aralığında (U+00C0–00FF) yer alır; ğ, Ğ, ı, İ, ş ve Ş ise Latin Extended-A aralığındadır. Yalnız temel Latin alt kümesi kullanılırsa bu harfler yedek fontla çizilir ve metin karışık görünür. Alt kümeye en azından U+011E–011F, U+0130–0131 ve U+015E–015F aralıklarını, fiyat gösteriliyorsa U+20BA Türk lirası işaretini ekleyin.
Kaç font dosyasını preload etmeliyim?
Genellikle bir veya iki dosya yeterlidir: ilk ekrandaki gövde metni ve başlıkta kullanılan ağırlıklar. Her preload, HTML’deki diğer kritik kaynaklarla bant genişliği için yarışır. İlk ekranda kullanılmayan italik veya kalın varyantları preload etmek LCP’yi iyileştirmez, geciktirir.